جی آیاں نوں

آؤ پنجابیو! رل کے بیٹھن دی جاچ سکھئیے۔

سانوں اس گل دی بہت خوشی اے کہ تسیں سانجھا پنجاب وچ جھاتی مارن آئے او۔ اسیں تُہانوں یقین دواؤندے آں کہ اگوں توں تسیں ایتھے صِرف جھاتی مار ن ای نہیں آؤ گے سگوں سانجھا پنجاب تہاڈا گھر تے ڈیرہ ہووے گا۔ جد تیک دن وچ تُسیں ایتھے اک وار پھیرا نا مار لوو گے تہانوں چین نہیں آوے ایہدی سدھی سدھی وجہ ایہہ اے کہ بڑے چر توں اک اجیہی تھاں دی لوڑ سی جتھے ساری دُنیا وچ وسدے پنجابی رل کے بہہ سکن۔ سانوں ونڈاں، جنگاں تے نفرتاں تھکا دتا اے سانوں کدھرے بہہ کے ساہ کڈھن دی لوڑ اے۔ سانوں اک دوجے نال امن، شانتی تے پیار نال رل کے بیٹھن دی لوڑ اے۔ اسیں پنجابی ساہن ہوندیاں سوندیاں وی کمزوری تے بزدلی دی بیماری دا شکار آں۔ سانوں طاقت تے دلیری دے دارُو دی لوڑ اے۔ ایہہ دارُو پنجابی ایکا اے۔ سانجھا پنجاب ساری دُنیا وچ وسدے پنجابیاں وچکار پیار تے وراگ ونڈن توں وکھ اوہناں نوں اکٹھیا ں بیٹھا کے سر جوڑن دا موقعہ وی دیوے گا۔

رب بندیاں نوں جسماں ، روحاں تے عمراں وچ ونڈ کے
ایہہ بْھل بیٹھا
کہ کْجھ بندیاں نے اْوہدی ونڈ نہیں مننی
میں نہیں مندا
اس ونڈ راہیں جْثہ میرا پْورا نہیں
ایہہ ادھا اے
ادھا میرا جْثہ توں ایں
ادھا میرا حصہ توں ایں
میں فررب دی ونڈ نوں کیویں من لاں
میں نہیں مندا

ਜੀ ਆਇਆਂ ਨੂੰ

ਆਓ ਪੰਜਾਬੀਓ! ਰਲ਼ ਕੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਜਾਚ ਸਿੱਖੀਏ।

ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਂਝਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਝਾਤੀ ਮਾਰਨ ਆਏ ਹੋ। ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਕੀਨ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅੱਗੋਂ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਝਾਤੀ ਮਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਓਗੇ ਸਗੋਂ ਸਾਂਝਾ ਪੰਜਾਬ ਤੁਹਾਡਾ ਘੱਰ ਤੇ ਡੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦ ਤੀਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰਾ ਨਾ ਮਾਰ ਲਵੋਗੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ। ਇਹਦੀ ਸਿੱਧੀ ਸਿੱਧੀ ਵਜ੍ਹਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬੜੇ ਚਿਰ ਤੋਂ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਥਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰਲ਼ ਕੇ ਬਹਿ ਸਕਣ। ਸਾਨੂੰ ਵੰਡਾਂ, ਜੰਗਾਂ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤਾਂ ਥਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ਕਿੱਧਰੇ ਬਹਿ ਕੇ ਸਾਹ ਕੱਢਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਇਕਦੂਜੇ ਨਾਲ ਅਮਨ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਲ਼ ਕੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਨ੍ਹ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੇ ਬੁਜ਼ਦਿਲੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਆਂ। ਸਾਨੂੰ ਤਾਕਤ ਤੇ ਦਲੇਰੀ ਦੇ ਦਾਰੂ ਦੀ ਲੋੜ ਏ। ਇਹ ਦਾਰੂ ਪੰਜਾਬੀ ਏਕਾ ਏ। ਸਾਂਝਾ ਪੰਜਾਬ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਵਿਰਾਗ ਵੰਡਣ ਤੋਂ ਵੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੀਆਂ ਬਿਠਾ ਕੇ ਸਿਰ ਜੋੜਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਦੇਵੇ ਗਾ।

دو شبد

میں آپنی جیونی نہیں ساں لکھنا چاہوندا کیونکہ میرے جیون وچ ایسا کجھ نہیں ہے جیہڑا ہور کسے دے کم آ سکے جاں میرے جیون وچ واپریاں گھٹناواں کسے لئی دلچسپی دا کارن بن سکدیاں ہون۔ پروفیسر کرپال سنگھ کسیل جی نال جد کدی وی گل کردا ہاں، تاں کسیل صاحب ایہی آکھدے رہندے ہین کہ واسن توں آپنی جیونی لکھ دے۔ میں خوش ہوواں گا۔ کسیل صاحب بار بار آکھدے رہے ہین اتے میں ایہہ جیونی سنہ سنتالی دے نام ہیٹھ لکھ رہیا ہاں کیونکہ میں سنہ سنتالی دے

ہر پاسے رولا جیہا پیا ہویا اے ہر کوئی گل کر رہیا اے ۔ ''کیہ ہویا اے ؟ کْجھ مینوں وی دسو ؟ تسیں کی پئے کردے پئے ؟ '' ۔ '' او چابیاں پیٹی وچ پئیاں سن اوہ پئے لبھدے آں'' ۔ '' لؤ میں دسدی آں ا ینی کھپ کاہنوں پائی ہوئی جے میرے کولوں پچھ لینا سی تسیں وی سارے دے سارے بس گھگو او ، چابیاں پیٹی والے کمرے وچ میں پڑچھتی تے ر کھیاں سن پر تسیں چابی نوں کرنا کیہ اے؟''
'' تایا جی دی حویلی د ابوہا اے کھولنا اے '' : کوئی بولدا اے
'' اوہ پاگل تیرا دماغ کتھے چرن گیا ہے اوہ بوہا تے 1947 مگروں کدے وی نہیں کھلیا جے اماں نوںپتہ لگ گیا تے ویرا فر تیری خیر نہیںتے تیرے نال مینوں وی جھا ڑپوے گی نا جی نا '' : میں کیہندی آں ''لو دسو ہْن تک تینوں پتہ ای نہیںلگا پئی ساڈیاں سبھ دیاں دعاواںقبول ہو گئیاں نیں تے ساڈا سوہنا پنجاب فر اک ہو چلیا ا ے تے اس تو ودھ ہور خوشی کی ہووے گی ایسے لئی تاں اسیں گوا نڈھیاں نوں اک ہور تھاں لے د تی پئی اوہ اوتھے جا کے اپنی وسوں کرلین گے اس تھاں تے ساڈے تائے ہوریں مڑ کے آ کے رہن گے'' : میرا ویرا کیہندا اے

اُنج تے پنجاب دے سارے سپتراں تے ہیروآں نال سائی تے لکھوائی گئی تاریخ وچ ایہو جیہا ای سلوک کیتا گیا اے پر اِس ناانصافی تے دھرو دا شیت سبھ توں ودھ نشانہ رائے احمد خان کھرل بنیا اے۔ لیہندے پنجاب وچ اُردو یاں انگریزی وچ لکھیاں تاریخ دیاں کتاباں توں وکھ اُردو یاں انگریزی اخباراں رسالیاں وچ وی رائے احمد خان کھرل دا ذکر کدے دیکھن وچ نہیں آؤندا۔ پنجابی کتاباں تے اخباراں رسالیاں دا وی حال کوئی بوہتا چنگا نہیں اے۔ کِسے کتاب وچ دوچار لفظاں وچ اوہدا ذکر آگیا تے آگیا پر اج تیک کِسے پنجابی لکھاری یاں تاریخ دان نوں ایہہ توفیق نہیں ہوئی کہ اوہ رائے احمد خان کھرل تے پوری اِک کتاب لِکھ دیوے۔ پنجابی اخباراں رسالیاں وی رائے احمد خان کھرل نال کوئی وکھرا سلوک نہیں کیتا۔ سالاں مگروں اوہدے تے کوئی مضمون چھاپ دتا۔ اج تیک ناں تے کِسے پنجابی اخبار اوہدے تے کوئی خاص ایڈیشن چھاپیا اے تے ناں ای اج تیک کِسے پنجابی رسالے دا کوئی خاص نمبر اوہدے بارے نظر آیا اے۔

پستول شاہ لگ بھگ لاوارث مویا۔ پنڈ والیاں پیسے اکٹھے کر کے اوہدا کفن لیا تے اوہنوں دفنا دتا۔ نا ستھر نا پھُوہڑی۔ سبھ نے صلاح کر کے اوہدے گھر نوں جندا لا دتا پئی کدے کوئی اوہدا وارث آیا تے آ کے بوہا کھول لوے گا۔ کُجھ مہینے لنگھے تے اک چالہیاں پنتالیاں سالاں دا بندا پنڈ آ کے پستول شاہ دے گھر بہہ رہیا۔ ایہہ پستول شاہ دا وڈا پُترگھپو رولیٹ سی۔ اوہنے علاقے دے کُجھ بندے لیا کے پنڈ والیاں نوں ثابت کر دتا کہ اوہ واقعی پستول شاہ دا پُتر اے۔ پنڈ والیاں کوئی اعتراض نا کیتا تے اوہنوں گھر دی چابی دے دتی۔ گھپو رولیٹ خالی ہتھ آیا سی اوہنوں بنیا بنایا گھر لبھ گیا تے اوہ ایتھے پکا ہوگیا۔

اِک پارک وچ کھلوتے 
سِر لتھے ماں دے بت کولوں 
نال کھلوتے بھجی بانہہ والے 
بچے دے بت نے پچھیا 
مائے ! 

ہڑپہ

ساڈا مُڈھ، ساڈی پچھان، ساڈا مان، ساڈی شان